O peche da sala Galán e da Sala Yago suscitan a reflexión sobre unha posible crise do teatro alternativo galego

Recorro as rúas vellas de Santiago, esas rúas tan propicias para a escenificación, que agochan tantas historias na súa face dormida de pedra, e atopo entre os seus recunchos de maior encanto un teatro baleiro; non precisamente un vello teatro: o teatro Galán. Uns cantos metros máis arriba, na rúa do Vilar, en pleno centro de Compostela, a Sala Yago durme o letargo que lle impuxo a súa clausaura, tras liortas xudiciais cos donos, en xuño de 2007. Dous teatros pantasmas, nos que xa non se escoita o rebumbio da tramoia nin o murmurio apagado dos actores recitando o seu guión; tampouco o riso dos nenos ao contemplar a acción das marionetas, nin a banda sonora orixinal dos filmes máis clásicos; simplemente o estupor e a rabia contida polo peche de dúas das salas más innovadoras da cidade e de Galicia. Lémbrome de que Santiago sempre foi o espazo máis acolledor para os comediantes e a xente da farándula, sete espazos de representación e o beneplácito de contar co aplauso na capital de Galicia, terra de Roberto Vidal Bolaño e centro de creación dende o que se difunde para todo o país, e non podo por menos que abraiarme pola clausura dalgunhas das salas máis creativas, coas propostas e as programacións máis arriscadas. Abráiome e prego unha oración pola boa saúde do efémero teatro galego.

Que pasa co teatro alternativo? Pregúntome, mentres enfilo a rúa do Hórreo e diríxome cara o centro da capital compostelana, buscando algunha resposta ao meu dilema. “Non existe o teatro alternativo”, di Baltasar Patiño, xerente do extinto teatro Galán, “existe o teatro sen máis. Nas axudas a salas non se contempla realmente o que fai e é cada sala. Para ter unha axuda a mantemento de salas, tes que axustarte á normativa; se esta é tan esixente que non che permite desenvolver o teu proxecto, podes ter dúas opcións: axustarte a ela ou facer o que cres que hai que facer”. Pode que sexa verdade. Ante a falta de solucións, boa é a revolución. Pero xa cando chego á zona vella de Santiago, e vexo un espazo alternativo non só en plena actividade, senón en efervescencia e plenitude, a sala NASA, rebosante de propostas artísticas, permítome dubidar sobre o panorama negro que pintan algúns e pregúntome se non será a escena alternativa, e a pesar dun sistema teatral como o galego, tan pouco propicio para os riscos, o reducto máis esperanzador para o teatro hoxe. “Para nós non existe a crise de público”, proclama Xesús Ron, actor da compañía Chévere e membro xerente da sala NASA. “Tampouco existen requisitos estrictos nas normativas. Non existe ningún criterio, ningún tipo de imposición, podes estar máis ou menos dacordo coas esixencias técnicas, que hai sempre en todo tipo de concurso público, pero non se impón nada que non sexa razoábel”.

Presencio esa mesma noite unha curtametraxe duns estudiantes de Xornalismo. Á metade da proxección, a banda sonora da película esmorece e cede o protagonismo a tres figuras silueteadas en negro que sacan un saxofón, un violonchelo e un contrabaixo. Entón a música en directo comeza a mesturarse coas imaxes en 35mm., e por un momento semella un filme mudo como os que se musicaban nos comezos do cinema, mais trasplantado á realidade do século XXI e redescuberto como achádego artístico xenuíno. Xa logo da proxección comeza un set de improvisación de jazz, polo que tiro como conclusión que a mestizaxe e a diversidade non parecen escasear na oferta cultural e teatral compostelana. Botando unha ollada á programación de abril, maio e xuño desta sala, atópanse sesións de pinchadiscos, hip hop, poesía e danza contemporáneas, punk, rock, espectáculos de mimo e clown, teatro vangardista e ata circo-cabaré. Parece que os creadores, conscientes da falta de apoios para a producción e a infraestructura básica para a súa distribución; e dende a posibilidade da colaboración entre proxectos creativos excéntricos da cultura galega oficial, decidisen que a creación interdisciplinar é un dos poucos vieiros de supervivencia da escena alternativa en Galicia. É como se linguaxes diferentes pero aliadas no seu relegamento xeral, buscasen un apoio mutuo, uns no espazo dos outros, abrindo fendas en espazos pechados sobre si mesmos. E mesmo coido que debe ser o espazo urbano, non sometido a convencionalismos, da sala alternativa, o máis propicio para acoller este tipo de manifestacións artísticas. Tamén pola mesma razón parece non ser o “alternativo” o terreno máis feble do sector dramático galego.

Para ler a reportaxe completa, premede aquí.